Hoe toets ik mijn verpakkingsontwerp aan de KIDV-richtlijnen?

Je toetst een verpakkingsontwerp aan de KIDV-richtlijnen door het ontwerp systematisch langs de vijf ontwerpprincipes van het KIDV te leggen: preventie, hergebruik, recyclebaarheid, gebruik van gerecycled materiaal en veiligheid in de keten. Dit geldt voor elke fase van het ontwerp, van materiaalkeuze tot labelkeuze. In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over de KIDV-verpakkingstoets, stap voor stap.

Wat zijn de KIDV-richtlijnen precies? #

De KIDV-richtlijnen zijn praktische ontwerprichtlijnen van het Kennisinstituut Duurzaam Verpakken (KIDV) die fabrikanten en verpakkingsontwerpers helpen om verpakkingen te ontwerpen die beter passen binnen een circulaire economie. Ze zijn geen wettelijke norm, maar een erkend referentiekader dat breed wordt toegepast in de Nederlandse verpakkingsindustrie om duurzame verpakkingsrichtlijnen te operationaliseren.

Het KIDV heeft richtlijnen ontwikkeld voor verschillende materiaalstromen, waaronder PET, PP, HDPE en EPS. Per materiaal beschrijft het instituut welke ontwerpkeuzes de recyclebaarheid bevorderen of belemmeren. Denk aan de kleur van de verpakking, het type sluiting, de aanwezigheid van labels en de combinatie van materialen.

De richtlijnen zijn bedoeld als hulpmiddel voor iedereen die betrokken is bij het ontwerpen of inkopen van verpakkingen: van productontwikkelaars en inkoopmanagers tot sustainability officers. Ze sluiten aan op bredere Europese wetgeving zoals de PPWR, die vanaf 12 augustus 2026 aanvullende eisen stelt aan de duurzaamheid van verpakkingen.

Welke criteria hanteert het KIDV bij een verpakkingstoets? #

Het KIDV beoordeelt verpakkingen op basis van vijf hoofdcriteria: preventie (zo min mogelijk materiaal gebruiken), hergebruik (is de verpakking geschikt voor meerdere gebruikscycli), recyclebaarheid (kan de verpakking na gebruik worden teruggewonnen), gebruik van gerecycled materiaal (bevat de verpakking al recyclaat) en veiligheid (vormt de verpakking geen belemmering in de recyclingketen).

Per criterium kijkt het KIDV naar concrete ontwerpkenmerken:

• Materiaalsoort: Monomaterialen zoals PET of PP scoren doorgaans beter dan materiaalcombinaties die moeilijk te scheiden zijn.
• Kleur: Donkere of zwarte kleurstoffen kunnen de sortering in recyclinginstallaties bemoeilijken.
• Labels en inktgebruik: Bepaalde inkten en lijmen kunnen de kwaliteit van het recyclaat negatief beïnvloeden.
• Sluitingen en accessoires: Deksels, clips of folies van een ander materiaal dan de basisverpakking kunnen de recyclebaarheid verlagen.
• Wanddikte en gewicht: Onnodige materiaaldikte verhoogt het materiaalverbruik zonder functionele meerwaarde.

Het KIDV werkt met een scoringssystematiek waarbij elk criterium een beoordeling krijgt. De uitkomst geeft aan of een verpakking als goed recyclebaar, beperkt recyclebaar of niet recyclebaar wordt beschouwd. Dit maakt de toets bruikbaar als intern beslissingsinstrument én als onderbouwing richting afnemers of toezichthouders.

Hoe voer je stap voor stap een KIDV-toets uit? #

Een KIDV-toets voer je uit door het verpakkingsontwerp gestructureerd langs de KIDV-criteria te leggen, bij voorkeur al in de ontwerpfase. Hoe eerder je toetst, hoe eenvoudiger het is om aanpassingen door te voeren zonder grote kosten.

1. Bepaal het materiaal: Stel vast welk materiaal je gebruikt, bijvoorbeeld rPET, PP of HDPE. Zoek de bijbehorende KIDV-richtlijn op voor dat specifieke materiaal.
2. Inventariseer alle componenten: Maak een lijst van alle onderdelen van de verpakking: de basisverpakking, het deksel, het label, de sluiting en eventuele barrièrelagen.
3. Toets elk component afzonderlijk: Controleer per component of het voldoet aan de KIDV-criteria voor dat materiaal. Let op kleur, materiaalcombinaties en gebruikte additieven.
4. Beoordeel de combinatie: Kijk of de combinatie van componenten de recyclebaarheid van de totale verpakking beïnvloedt. Een PP-schaal met een PET-deksel scoort anders dan een mono-PP-verpakking.
5. Documenteer de uitkomst: Leg de bevindingen vast in een verpakkingsdossier. Dit is ook relevant voor de PPWR-documentatieplicht die in 2026 van kracht wordt.
6. Pas het ontwerp aan waar nodig: Gebruik de uitkomst om gerichte verbeteringen door te voeren, zoals het overstappen op een monomateriaal of het aanpassen van de labellijm.

Het KIDV biedt online tools en checklists die dit proces ondersteunen. Voor complexe verpakkingen, zoals meerlaagse barrièreverpakkingen van CPET of PP met speciale coatings, is het verstandig om een materiaaltechnisch specialist te betrekken bij de toets.

Wat zijn veelgemaakte fouten bij het toetsen van verpakkingen? #

De meest voorkomende fout bij het toetsen van een verpakkingsontwerp aan de KIDV-richtlijnen is dat de toets te laat in het ontwerpproces plaatsvindt, namelijk pas nadat de materiaalkeuze en leveranciersselectie al zijn afgerond. Op dat moment zijn aanpassingen kostbaar en tijdrovend.

Andere veelgemaakte fouten zijn:

• Alleen de basisverpakking toetsen: Labels, deksels en sluitingen worden regelmatig vergeten, terwijl die de totaalscore sterk kunnen beïnvloeden.
• Verwarring tussen recyclebaarheid en daadwerkelijke recycling: Een verpakking kan technisch recyclebaar zijn, maar als de inzamelinfrastructuur ontbreekt, wordt het materiaal in de praktijk niet teruggewonnen. Het KIDV maakt dit onderscheid expliciet.
• Donkere kleuren niet meenemen in de beoordeling: Zwarte of donkergekleurde PP-verpakkingen worden in veel sorteerinstallaties niet herkend als PP en belanden daardoor in de restfractie.
• Geen rekening houden met het recyclingsysteem: De KIDV-richtlijnen zijn afgestemd op het Nederlandse inzamel- en sorteersysteem. Een verpakking die in een ander land goed recyclebaar is, hoeft dat in Nederland niet te zijn.
• Geen documentatie bijhouden: Zonder vastgelegde onderbouwing kun je de uitkomst van de toets niet gebruiken als bewijs richting afnemers of toezichthouders.

Wanneer moet je een verpakkingsontwerp opnieuw toetsen? #

Je moet een verpakkingsontwerp opnieuw toetsen aan de KIDV-richtlijnen zodra er een relevante wijziging plaatsvindt in het ontwerp, het materiaal, de productiewijze of de regelgeving. Een eenmalige toets bij de introductie van een verpakking is niet voldoende als de verpakking daarna wordt aangepast.

Concrete situaties die een hertoetsing vereisen:

• Wijziging van het basismateriaal, bijvoorbeeld van PET naar rPET of van PP naar een biobased variant.
• Aanpassing van het label, de lijm of de inkt.
• Toevoeging of verwijdering van een barrièrelaag of coating.
• Verandering van de verpakkingsvorm of wanddikte.
• Nieuwe KIDV-richtlijnen voor het betreffende materiaal.
• Wijzigingen in wet- en regelgeving, zoals de PPWR-eisen die in 2026 van kracht zijn.

Het is verstandig om een vaste reviewcyclus in te bouwen, bijvoorbeeld jaarlijks, zodat je verpakkingsdossier actueel blijft en je tijdig kunt inspelen op nieuwe richtlijnen of markteisen.

Hoe wij helpen bij het toetsen van jouw verpakkingsontwerp #

Bij Koninklijke Hordijk duurzame verpakkingsoplossingen ondersteunen we klanten actief bij het toetsen en optimaliseren van verpakkingsontwerpen. We werken vanuit een holistisch ontwerpmodel waarbij het product en zijn functionele eisen het vertrekpunt vormen. Vanuit die basis kiezen we samen het juiste materiaal, verpakkingssysteem en productieproces, met oog voor recyclebaarheid en duurzaamheidsdoelen.

Wat we concreet bieden:

• Materiaaltechnisch advies voor thermogevormde verpakkingen van rPET, PP en CPET, en spuitgietverpakkingen van PP of PET.
• Ondersteuning bij het opbouwen van een verpakkingsdossier dat aansluit op de PPWR-documentatieplicht.
• Begeleiding bij de keuze voor monomaterialen of design-for-recycling oplossingen die goed scoren op de KIDV-criteria.
• Actuele informatie over wijzigingen in wet- en regelgeving, waaronder de PPWR-eisen die in 2026 van kracht worden.

Wil je weten hoe jouw huidige verpakkingsontwerp scoort op de KIDV-richtlijnen? Neem contact op met Koninklijke Hordijk en we kijken samen naar de mogelijkheden.